Szczypta kadzidła:
czyli msze una cum
Czy powinniśmy uczestniczyć w tradycyjnych mszach
odprawianych
"w jedności z Twym sługą Franciszkiem, naszym
Papieżem"?
"Nie
pozwól by twój język wyrażał to, co twe serce uznaje za nieprawdziwe... Powiedzenie
Amen oznacza podpisanie się pod prawdą". Św. Augustyn, o Kanonie.
"Nasza
miłość jest nieprawdziwa, ponieważ nie jest mocna; a jest nieprzekonywająca, ponieważ
nie jest zgodna z prawdą... Gdzie nie ma nienawiści do herezji, tam nie ma
świętości". O. Faber, Przenajdroższa Krew.
"... składamy
Ci je przede wszystkim za Kościół Twój święty, katolicki: racz Go obdarzyć
pokojem, strzec, jednoczyć i rządzić Nim na całym okręgu ziemskim, wraz ze
sługą Twoim Papieżem naszym N., i Biskupem naszym N., i ze wszystkimi
prawowiernymi katolickiej i apostolskiej wiary wyznawcami"
"Teolodzy
powszechnie przyznają, że jeśliby rzymski Papież popadł w jawną herezję, nie
byłby już członkiem Kościoła i dlatego nie mógłby być nazywany jego
widzialną głową" (2).
(b) Św. Robert Bellarmin mówi, że trzy modlitwy
rozpoczynające nasz Kanon (Te igitur, Memento i Communicantes
zawierające imiona świętych) tworzą wszakże jedną modlitwę. Trzecia, Communicantes
(We wspólnocie z) łączy "śmiertelników Kościoła Wojującego" ze
"świętymi królującymi
z Chrystusem w niebie" (5).
W bulli skierowanej do katolików wschodniego obrządku, Papież Benedykt XIV (1740 – 1758) mówi o jednym ze znaczeń, związanych ze wspominaniem imienia papieża w świętej liturgii:
"Możemy
stwierdzić, że uczczenie pamięci papieża oraz modlitwy składane za niego
podczas ofiary Mszy jest uważane i w istocie stanowi pozytywną oznakę uznawania
go za głowę Kościoła, wikariusza Chrystusa i następcę świętego Piotra,..." (6).
W
swej obszernej książce o Kanonie Mszy, ks. Gassner poczynił następującą uwagę
na temat pierwszej modlitwy Kanonu:
"Jedność
o którą zanoszone są modły zostaje skonkretyzowana poprzez dodanie imion
Papieża i Biskupa jako źródła tej jedności"
(7).
Dodatkowo, według komentarza ks. Thalhofera:
"Złożona
zostaje prośba za tych pośredników, poprzez których Bóg kieruje i rządzi
Kościołem: po pierwsze, za Papieża jako głowę całego Kościoła oraz najwyższego nosiciela
(gwaranta) kościelnej jedności" (8).
"za Twój
święty katolicki Kościół, abyś raczył udzielić mu pokoju, strzec,
jednoczyć i rządzić na całym świecie, zjednoczony z Twym sługą N. naszym
Papieżem" (10).
"[ponadto
to upamiętnienie papieża jest] wyznaniem umysłu i woli mocno opowiadających się
za katolicką jednością. Zostało to trafnie zauważone w dziele Christiana Lupusa
na temat soborów: «To upamiętnienie jest najwyższą i najwspanialszą formą
komunii (wspólnoty)»..." (11).
"które
składamy my Tobie za Twój Kościół... – my, przebywający we
wspólnocie i zjednoczeni z Twym sługą, naszym papieżem i wysławiając
przede wszystkim Przenajświętszą zawsze Dziewicę..." (12).
Papież
Pelagiusz I (556 – 561) w liście napominającym schizmatyków:
"Jak
możecie uważać, że nie jesteście wyłączeni ze wspólnoty Kościoła powszechnego,
jeżeli jak to jest w zwyczaju nie wymieniacie mego imienia podczas świętych
misteriów?" (13).
I jeszcze, w komentarzu do Mszy kanonisty Croegaert'a:
"Modlitwa
za Papieża to danie świadectwa, że jest się we wspólnocie z Głową prawdziwego
Kościoła" (14).
"Wspomnienie
w Kanonie imienia Papieża jest dowodem prawowierności składającego ofiarę" (15).
Dom de Puniet podaje:
"Pierwszym
po Kościele powszechnym imieniem, jakie ma być polecone Bogu jest imię
panującego papieża, widzialnego pasterza i zatwierdzonego pośrednika między
wszechmogącym Bogiem i różnymi członkami jego owczarni" (16).
Papież Innocenty III (1198 – 1216): "Nie tylko kapłan
składa ofiarę, lecz również wszyscy wierni: jako że to co na mocy swego urzędu
kapłan czyni osobiście, wierni czynią kolektywnie na mocy ich intencji"
(21).
·
Maurice de la Taille SJ (1920): "Wierni uczestniczący
we Mszy świętej, jako ofiarnicy... Ci, którzy są obecni używają, w
większym stopniu niż nieobecni, swej wrodzonej władzy ofiarowania jako
członkowie kościelnego organizmu, na tyle na ile są oni bardziej zażyle
zjednoczeni z ofiarą poprzez ten zewnętrzny wyraz bieżącej pobożności. Swą
obecnością wskazują, że potwierdzają – w zakresie, jaki ich dotyczy – ofiarę
składaną w ich imieniu i stąd na mocy szczególnego tytułu czynią ją
swoją własną i sami ją ofiarują" (22).
·
Henry Noldin SJ (1920): "Szczególnymi i pomocniczymi
ofiarnikami są ci wierni, którzy poprzez swe czynności w pewien sposób łączą
się z czynnościami kapłana ofiarującego Mszę... Na drugim miejscu są ci,
którzy są aktualnie obecni na Mszy, którzy tym samym uczestniczą swą wolą i
obecnością" (23).
·
Papież Pius XII (1947): "... lud jednoczy swe
serca w wyrazach uwielbienia, prośby, zadośćuczynienia i dziękczynienia z
wyrazami i intencjami kapłana – a nawet Najwyższego Kapłana, w tym celu,
aby w samej Ofierze Hostii, Bogu Ojcu zostały przedstawione w zewnętrznym
obrzędzie" (24).
·
Felix Cappello SJ (1954): "Specjalnym ofiarnikiem
(nazywanym przez wielu drugorzędnym i pomocniczym ofiarnikiem) jest każdy
członek zgromadzenia wiernych, który (jak to wyżej wskazaliśmy) łączy się w
składaniu ofiary poprzez pewne zewnętrzne przyzwolenie [... które Suarez
słusznie opisuje jako...] «udział przez przyzwolenie i moralne
współdziałanie»" (25).
·
Św. Jan Chryzostom: "Modlitwa w której składane jest
dziękczynienie [Kanon] jest wspólna dla obu stron [tzn., kapłana i
wiernych], i to nie wyłącznie kapłan, lecz cały lud dzięki czyni Bogu. Gdyż
dopiero, kiedy on [kapłan] podejmie ich słowa – poprzez które potwierdzają,
że jest to godne i sprawiedliwe – rozpoczyna akt dziękczynienia czyli
Eucharystię" (26).
·
Św. Augustyn: "Gdy usłyszycie kapłana mówiącego: W
górę serca, odpowiadacie – wznosimy je do Pana. Baczcie by
odpowiedzieć zgodnie z prawdą, gdyż odpowiadacie w obecności Boskiej czynności.
Niechaj będzie tak, jak mówicie, że jest; nie pozwólcie swemu językowi
wyrażać tego, co wasze serce uznałoby za nieprawdę... Powiedzieć Amen to
uznać coś za prawdę. Amen po łacinie oznacza: To jest prawdą"
(27).
·
Św. Remigiusz z Auxerre: "Amen, wypowiedziane
przez cały kościół oznacza – to jest prawdą. Toteż wierni odpowiadają
tak na tę wielką tajemnicę, tak samo jak to czynią przy każdej prawowitej
modlitwie i tą odpowiedzią tak samo podpisują się pod jej prawdziwością"
(28).
Papież Pius XII. W Mediator Dei,
wielkiej encyklice o Świętej Liturgii, Pius XII obszernie omawia rolę, jaką
pełnią świeccy w składaniu Świętej Ofiary.
"Obrzędy
i modlitwy ofiary Eucharystycznej nie mniej jasno wyrażają i okazują, że Ofiara
dokonuje się przez kapłanów wraz z ludem. Nie tylko bowiem po złożeniu
daniny chleba i wina kapłan, zwracając się do ludu, wymawia te znaczące słowa:
«Módlcie się bracia, aby moja i wasza ofiara była przyjęta przez Boga Ojca
wszechmogącego», lecz oprócz tego modły, w których Boską
Hostię oddaje się Bogu, są przeważnie utrzymane w liczbie mnogiej; jest w nich
niejedna wzmianka, że także lud uczestniczy w tej wzniosłej Ofierze, jako że i
on ją ofiarowuje" (29).
Papież cytuje kilka ustępów Kanonu dla ukazania tej
prawdy:
·
"za których Tobie ofiarujemy i którzy Ci składają tę
ofiarę... Prosimy Cię przeto, Panie, abyś tę ofiarę sług twoich i całej rodziny
twojej miłościwie przyjął...
·
"My słudzy twoi, Panie, oraz lud twój święty"
·
"ofiarujemy przedostojnemu Majestatowi twojemu, z darów i
dobrodziejstw twoich Hostię czystą, Hostię świętą, Hostię niepokalaną".
Dekret Świętego Oficjum z 1859 roku.
"Z tego
powodu, św. Jan surowo nakazuje: «Jeśli kto przychodzi do was, a nauki tej nie
przynosi, nie przyjmujcie go do domu, ani mu nie mówcie: Witaj. Kto
bowiem mówi mu: Witaj, jest uczestnikiem jego złych uczynków». Z tych
słów jasno wynika, że cokolwiek, co by było odpowiednikiem Witaj jest
zakazane, tak jak czynności liturgiczne ustanowione na oznaczenie kościelnej
jedności. Dlatego czytamy, że Ojcowie Soboru w Kartaginie zadekretowali
jako zakazane zarówno modlitwy jak śpiewy z heretykami" (30).
Merkelbach wyjaśnia:
"Najpoważniejszym
ze wszystkich kłamstw jest to, które wyrządza szkodę Bogu w sprawie dotyczącej
religii... Szkodliwe kłamstwo jest z samej swej natury grzechem śmiertelnym
z powodu związanego z nim zła, czy to ze względu na jego materię, jeżeli
dotyczy doktryny religijnej... czy też ze względu na jego rezultat, jeżeli jego
wygłoszenie rani Boga lub czyni zauważalną szkodę bliźniemu" (34).
"Celem i
głównym zastosowaniem dyptychów było zachowanie pamięci o istnieniu katolickiej
wspólnoty zarówno żyjących między sobą jak też żywych z umarłymi" (37).
"Odczytanie
w dyptychach imienia żyjącego biskupa było zawsze uznawane za znak łączności z
nim" (38).
Z drugiej strony, pominięcie w dyptychach czyjegoś
imienia było deklaracją, że ta osoba znajduje się poza wspólnotą
Kościoła:
"Liturgiczne
dyptychy zawierały wyłącznie imiona osób będących w jedności z Kościołem; imiona
heretyków oraz ekskomunikowanych członków nigdy nie były tam umieszczane"
(39).
Papież św. Hormizdas (514 – 523) nie tylko odmówił
przyjęcia heretyków do wspólnoty, lecz również zerwał łączność z tymi
duchownymi na Wschodzie, którzy w swoich dyptychach jedynie wymieniali
imiona heretyków. Papież zażądał od biskupów całego świata podpisania
formularza zwanego "Wyznaniem Wiary".
"Głównym
celem Wyznania Wiary Papieża św. Hormizdasa było potępienie wspominania
heretyków w dyptychach,... podobno 2500 biskupów podpisało Wyznanie Wiary, aby być
przywróconymi do jedności z Kościołem. Aż do złożenia podpisu odmawiano im
prawa do pozostawania w jedności i to li tylko i wyłącznie, z tej przyczyny, że
obstawali przy wymienianiu w dyptychach imion heretyków" (40).
"... pośrednio
i domyślnie jeżeli bez intencji negowania wiary, człowiek podejmuje
działanie, które przez innych jest rozumiane jako zaparcie się wiary... przez
działania,... ci, którzy dopuszczają się czynu, który albo sam w sobie lub ze
względu na okoliczności oznacza wyznawanie fałszywej religii" (43).
I to właśnie z tego powodu męczennicy decydowali się
by raczej iść na śmierć niż zapalić ziarenko kadzidła przed wizerunkiem
fałszywego boga.
Deklaracja arcybiskupa Marcela Lefebvre po suspensie
nałożonej przez Pawła VI w 1976 roku:
"Ten
soborowy kościół jest kościołem schizmatyckim, ponieważ zrywa z katolickim
Kościołem, jaki zawsze istniał. Ma swoje nowe dogmaty, swoje nowe kapłaństwo,
swoje nowe instytucje, swoją nową liturgię, wszystko to, co zostało już przez
Kościół potępione w niejednym dokumencie, oficjalnym i definitywnym...
Kościół, który
zatwierdza takie błędy jest jednocześnie schizmatycki i heretycki. Ten soborowy
kościół jest zatem niekatolicki" (44)
I tak, dekret z 1669 roku zabraniał diakonowi
wymieniać na głos imiona heretyków w liturgii (46), a dekret z 1673 roku zabraniał
kapłanowi wymieniać imię armeńskiego Patriarchy (zarówno heretyka jak i
schizmatyka) w modlitwach Mszy (47).
Ogólny zakaz wymieniania imion heretyków i
schizmatyków został powtórzony cytowaną już wcześniej bullą Papieża Benedykta
XIV z 1756 roku:
"... «Przeto,
tam gdzie w świętej liturgii zwykle wspomina się imiona katolików, jako
pierwsze powinno być upamiętnione imię rzymskiego Papieża, następnie
miejscowego biskupa i patriarchy pod warunkiem, że są oni katolikami. Lecz jeśli
którykolwiek z nich byłby schizmatykiem lub heretykiem to w żaden sposób nie
powinien być upamiętniany»" (48).
Dekretem Świętej Kongregacji Rozkrzewiania Wiary z 1636 roku; kongregacja nie
tylko zakazała wyśpiewywania pochwał dla schizmatyckich patriarchów
Konstantynopola, lecz dodała jeszcze, że ponieważ patriarchowie byli także
heretykami to zamiast tego zasługują na wyklęcie (49).
W każdym razie, późniejsi autorzy, tacy jak teolog de
la Taille wspominają również o tym powszechnym zakazie:
"Dlatego,
gdyby ktoś wymienił z imienia niewiernego, heretyka, schizmatyka albo osobę
ekskomunikowaną (czy to króla, biskupa albo kogokolwiek innego) czy to w
modlitwie Te igitur czy też w naszym commemoratio pro vivis, to
z pewnością naruszyłby tym prawo Kościoła" (50).
Ponadto, de la Taille utrzymuje, że wymienianie
heretyka w jakiejkolwiek modlitwie liturgicznej również jest grzechem:
"Co
więcej, ponieważ obecnie Kościół ani w commemoratio pro vivis ani w
żadnej innej części Mszy nie poleca opiece z imienia żadnej żyjącej osoby z
wyjątkiem tych, których uważa za pozostających z nim we wspólnocie, to
również grzesznym byłoby wspominanie z imienia w którejkolwiek modlitwie
liturgicznej niewiernego, heretyka, schizmatyka lub osoby ekskomunikowanej.
To pozbawienie powszechnych modlitw Kościoła w żaden sposób nie ogranicza się
wyłącznie do excommunicati vitandi, co można przeczytać w Kodeksie
Prawa Kanonicznego (kan. 2262, par. 1)" (51).
Kongregacja Rozkrzewiania Wiary w 1729 roku postanowiła:
"... u
innowierców niemal zupełnie nie występuje obrzęd któryby nie był splamiony
jakimś błędem w wierze... zwłaszcza, gdy chodzi o uczczenie pamięci żyjących
patriarchów i biskupów – schizmatyków i heretyków – uznawanych za głosicieli
wiary katolickiej. Z tej przyczyny, żaden katolik, któryby się znalazł
w podobnych okolicznościach celebrowania obrzędu liturgicznego nie może
szukać usprawiedliwienia z grzechu zła wspólnego kultu lub przynajmniej z
grzechu zgubnego zgorszenia" (52).
Oto rozumienie tej frazy przez de la Taille, które
przedstawia jako kolejną część wyjaśnienia powodów wykluczenia z modlitwy imion
heretyków i schizmatyków:
"... kapłani
stopniowo przywykli by w tych publicznych modlitwach Kościoła nie polecać
opiece żadnej żyjącej osoby, poza tymi których można zaliczyć do tych wraz z
którymi uważa się iż składa on ofiarę... odnotujmy również powiedzenie
św. Izydora: «Trzecia modlitwa [następująca po wymienianiu imion w dyptychach]
jest odmawiana za ofiarowujących...». To samo wynika też jasno z formuły
zawartej w naszym własnym rzymskim Kanonie pod koniec modlitwy Te igitur,
pierwszej modlitwy Kanonu, gdy celebrans mówi: «Ofiarowujemy... wraz z
naszym Papieżem N. i naszym biskupem N. (i naszym królem N. i wszystkimi
prawowiernymi wyznawcami katolickiej i apostolskiej wiary»... zwyczajem było
nie wymieniać w liście żyjących żadnych imion, prócz takich, którzy byli ewidentnie
zjednoczeni z kapłanem w składaniu ofiary" (54).
"Trzymajcie
jak najdalej od siebie wszelką napaść i schizmę... Nade wszystko, unikajcie i
potępiajcie świętokradzkich intruzów... Trzymajcie się z daleka od
wszelakich intruzów... nie utrzymujcie z nimi żadnej łączności, zwłaszcza w
boskiej liturgii" (55).
W roku 1753, gdy Święte Oficjum wydało zakaz wspólnej liturgii
z greckimi heretykami i schizmatykami pierwszym powodem, jaki przedstawiono
było: "zwłaszcza dlatego, że czczą oni pamięć patriarchy Konstantynopola"
(56).
Oprócz innych niebezpieczeństw dla wiary wiążących się
ze wspólną liturgią z heretykami i schizmatykami, arcybiskup Francis Kenrick
(arcybiskup Baltimore, 1851 – 1863) za kolejny powód unikania takich posług wskazał
również na uznawanie uzurpatora:
"Z
heretykami albo schizmatykami nie wolno brać udziału in divinis:...
wszyscy przyznają, że jest to złem, gdy związane jest z tym... uznawanie
przywłaszczonego urzędu" (57).
Tak więc Kongregacja Rozkrzewiania Wiary ostrzegała w
1729 roku:
"Gdy
widzą, jak katolicy idą do ich kościołów, asystują w ich obrzędach i biorą
udział w ich sakramentach, to czy nie można by przypuszczać (lub przynajmniej
obawiać się), że już tylko przez sam ten fakt mogliby tylko bardziej utwierdzić
się w swoich błędach jak również przez ten przykład być przekonanymi, że
podążają prostą drogą do zbawienia?
Stąd wynika,
że nadzwyczaj trudno jest uniknąć niebezpieczeństwa zgubnego zgorszenia u
samych heretyków i schizmatyków. Dlatego też, katolik nie może być spokojny w
swym sumieniu, jeśli w ten sposób modli się wraz z nimi" (60).
"Jedność posługi kapłańskiej bierze początek od tronu Piotra" (61).
Cappello wyjaśnia:
"Ponieważ
sprawowanie i udzielanie sakramentów zostało przez Boga powierzone posłudze
Kościoła, to jest samo przez się zrozumiałe, że sakramenty mogą być
sprawowane tylko przez tego, kogo sam Kościół prawnie do tego wyznaczył"
(62).
Św. Tomasz z Akwinu mówi, że chociaż kapłani oddzieleni
od jedności Kościoła ważnie konsekrują Eucharystię:
"niemniej
jednak nie robią tego prawidłowo, lecz raczej czyniąc tak – grzeszą.
Dlatego nie otrzymują owocu ofiary, która jest ofiarą duchową...
... poza
Kościołem ofiara jest składana niewłaściwie. Stąd, poza Kościołem nie może
być żadnej duchowej ofiary, będącej prawdziwą ofiarą mającą prawdę za swój
owoc...
We Mszy,
kapłan wypowiada modlitwy w osobie Kościoła, w którego jedności
pozostaje. ... W konsekwencji, jeżeli Msze odprawia kapłan, który jest oddzielony
od jedności Kościoła, konsekruje on prawdziwe ciało i krew Chrystusa, gdyż nie
utracił władzy Święceń; lecz ponieważ jest odłączony od jedności Kościoła,
jego modlitwy nie posiadają żadnej skuteczności" (63).
Proszę zwrócić uwagę na ostatnie stwierdzenie:
ponieważ kapłan jest odłączony od jedności Kościoła "jego modlitwy nie
mają żadnej skuteczności".
Cappello podsumowuje kwestię dotyczącą Mszy:
"Kapłani
odcięci od Kościoła, choć ważnie ofiarują w imię Chrystusa, niemniej
jednak nie składają ofiary jako słudzy Kościoła ani w osobie Kościoła.
Jako że kapłan posiada władzę zanoszenia modłów, orędowania i ofiarowania w
imieniu Kościoła na mocy upoważnienia otrzymanego od Kościoła, które Kościół
może cofnąć kapłanowi wyłączonemu od składania ofiary w jego imieniu" (64).
Teolodzy moralni stawiają schizmę wśród "grzechów
przeciw porządkowi publicznemu", w szczególności przeciw pokojowi
Kościoła. Schizmatykami są:
"ci,
którzy odmawiają podporządkowania się Papieżowi (wywołując bunt, przez
uporczywe odmawianie wykonania jego poleceń) oraz 2) ci, którzy odmawiają
łączności z tymi, którzy są mu posłuszni (w nauczaniu, liturgii, sakramentach).
Wynika z tego w oczywisty sposób, że schizma jest najpoważniejszym grzechem i
to śmiertelnym ex toto genere" (70).
W wypowiedzi z 1753 roku cytującej Papieża Benedykta
XIV, Święte Oficjum stwierdziło, że Ad Evitanda zezwoliło katolikom
komunikować się z heretykami, którzy nie zostali wyraźnie, z imienia za takich
uznani "tylko w sprawach społecznych i świeckich". Jednakże:
"Katolicy
nie powinni zatem uważać, że jest również dopuszczalne branie z tymi
samymi heretykami udziału w aktach boskiego kultu".
Dekret wymienia następnie kilku teologów – w tym de
Lugo – nauczających odwrotnie, stwierdzając na koniec:
"W tej
kwestii jest niemal niemożliwe by katolicy mogli być usprawiedliwieni z
grzechu jeśliby się miało zdarzyć, że razem z heretykami i schizmatykami
połączyliby się w świętej liturgii. Z tego powodu, Święte Kongregacje
Świętego Oficjum i Rozkrzewiania Wiary zawsze uważały taką komunię za
nielegalną" (78).
Proszę zwrócić uwagę na dosadny język: jest
"niemal niemożliwe... aby być usprawiedliwionym z grzechu" i
Stolica Apostolska "zawsze uważała taką komunię za nielegalną".
"Najwyższą
niewiernością wobec Boga jest herezja. To grzech nad grzechami, najohydniejsza
z rzeczy, jakie Bóg widzi na tym nieprzyjaznym świecie. A jakże mało pojmujemy
z jej niepomiernej nienawistności!...
Patrzymy na
nią i jesteśmy spokojni. Dotykamy jej i nie wzdrygamy się. Obcujemy z nią i nie
odczuwamy lęku. Widzimy jak narusza świętości i nie mamy poczucia
profanacji...
Nasza miłość
jest nieprawdziwa, ponieważ nie jest mocna; a jest nieprzekonywająca, ponieważ
nie jest zgodna z prawdą... Gdzie nie ma nienawiści do herezji, tam nie ma
świętości" (91).
Listopad 2007
www.traditionalmass.org
Tłumaczył Mirosław Salawa
––––––––––
Przypisy:
(1) D. Sanborn, "Una
Cum", Sacerdotium 6 (Zima 1993), 40-41.
(2) S. Iragui, Manuale
Theologiae Dogmaticae. Madrid: Ediciones Studium 1959, 371. Zob. też cytaty
z Wernz-Vidal, Coronata, św. Antonina, św. Roberta
Bellarmina, Badii, Beste i Regatillo w artykule A. Cekada, Traditionalists,
Infallibility and the Pope.
(3) M.
Ellebracht, Remarks on the Vocabulary of the Ancient Orations in the Missale
Romanum. Nijmegen: Dekker 1963, 30.
(4) Przykłady w
pracy P. Bruylants, Les Oraisons du Missel Romain. Louvain: CDIL 1952,
1, 236.
(5) De Missa,
6.21, [w:] De Controversiis Christianae Fidei. Neapolis: Guiliano 1858,
3, 565. "Prima igitur oratio Canonis, quae incipit: Te igitur clementissime
Pater, extenditur usque ad illud: Hanc igitur oblationem... [modlitwy
wstawiennicze] non sunt diversae orationes, sed partes sunt primae orationis...
Communicantes non haberet ullum sensum, nisi continuaretur cum
praecedentibus verbis... [ciągła modlitwa] continet nomina eorum, pro quibus
offertur et in quorum honorem offertur sacrificium, id est, mortalium qui sunt
in Ecclesia militanti, et etiam sanctorum, qui cum Christo regnant in coelis".
(6) Bulla Ex Quo
(1 marca 1756), n. 12, [w:] S. D. N Benedicti Papae XIV Bullarium.
Malines: Hanicq 1827, 4, 299. "Nobis satis est affirmare posse,
commemorationem Romani Pontificis in Missa, fusasque pro eodem in
Sacrificio preces, censeri, et esse, declarativum quoddam signum, quo
idem Pontifex tanquam Ecclesiae Caput, Vicarius Christi, et B. Petri Apostoli
Successor agnoscitur".
(7) J. Gassner, The
Canon of the Mass: Its History, Theology, and Art. St.
Louis: Herder 1950, 225-226.
(8) V. Thalhofer, Handbuch
der katholischen Liturgie. Freiburg: Herderische Verlagshandlung, 164.
"Die sichtbaren Organe, durch welche Gott die Kirche leitet und regiert
und für welche daher zuerst gebete wird, sind der Papst als Oberhaupt der
ganzen Kirche und oberster Träger der kirchlichen Einheit".
(9) I. Schuster,
The Sacramentary (Liber Sacramentorum). London: Burns Oates 1924, 1, 273.
(10) H. A Wilson
ed., The Gregorian Sacramentary under Charles the Great, Edited from Three
Mss. of the Ninth Century, London: 1915, 2. "pro
ecclesia tua sancta catholica quam pacificare custodire adunare et regere
digneris toto orbe terrarum una cum famulo tuo papa nostro illo. Memento
domine...". Przypis wskazuje, że jeden z manuskryptów dodaje frazę
"et antistite nostro illo et omnibus orthodoxis atque catholicae et
apostolicae fidei cultoribus", która pojawia się w Kanonie Mszału Piusa V.
(11) Bulla Ex
Quo, n. 12, Bullarium 4, 299. "... ac professio fit animi et
voluntatis Catholicae unitati firmiter adhaerentis; ut etiam recte advertit
Christanus Lupus, super Conciliis scribens [cytat pominięty] Haec
commemoratio est suprema et honoratissima Communionis species".
(12) Sacramentary,
1, 275, 276-277. "tibi offerimus pro Ecclesia tua... una cum famulo tuo
Papa nostro communicantes sed et memoriam venerantes imprimis gloriosae".
(13) Epistola 5,
PL 69, 398. "Quomodo vos ab universi orbis communione separatos esse non
creditis, si mei inter sacra mysteria, secundum consuetudinem, nominis memoria
reticetis?"
(14) A. Croegaert, Les
Rites et les Priéres du Saint Sacrifice de la Messe. Paris: Casterman n.d.,
2, 106. "Prier pour le Pape c’est témoignier qu’on vit en communion
avec le Chef de la vraie Eglise".
(15) Sacramentary
1, 276.
(16) The
Mass: Its Origin and History. New York: Longmans 1930, 137.
(17) Nie tylko to, ale niektórzy
nawet zalecają, aby sedewakantyści asystowali we Mszach una cum
jako szybki sposób na rozpowszechnienie wśród tradycjonalistów swego rodzaju "koleżeńskiego
poklepywania po plecach".
(18) E. F.
Regatillo, Institutiones Iuris Canonici. Santander: Sal Terrae 1956, 2, 103.
"Communicatio in aliqua actione est positio illius cum alio, ita ut actio
moraliter eadem ab utroque participetur... Edere gestus, motus, signa
ceremoniarum, quae ex conventione determinata...".
(19) U. Beste, Introductio
in Codicem. Collegeville: St. Johns 1946, c. 1258. "cooperationem seu
communem actionem cum alio in orationibus et functionibus cultus".
(20) B. Merkelbach,
Summa Theologiae Moralis. Montreal: Desclée 1949, 1, 753-754.
"recte existimaretur ut signum religiosae unitatis". "implicita approbatio
exercitii cultus".
(21) Innocenty III,
De Sacro Altaris Mysterio, 3.6. "Non solum offerunt sacerdotes, sed
et universi fideles: nam quod specialiter adimpletur ministerio sacerdotum, hoc
universaliter agitur voto fidelium".
(22) M. de la
Taille, The Mystery of Faith. London: Sheed & Ward 1950, 2, 260.
(23) H. Noldin, Summa
Theologiae Moralis. Innsbruck: Rauch 1920, 3, 166. "Offerentes
speciales et accessorii sunt fideles, qui sacerdoti offerenti aliquo modo actu
se adiungunt... secundum locum obtinent, qui missae reipsa intersunt, qui ergo
voluntate et praesentia sua participant".
(24) Pius XII,
Encyklika Mediator Dei (20 listopada 1947), n. 93.
(25) F. Cappello, Tractatus
Canonico Moralis de Sacramentis. Rome: Marietti 1954, 1, 494.
"Offerens specialis – quem nonnulli vocant secundarium et accesorium
– est omnis et solus fidelis, qui, ut supra innimus, sacrificio offerendo
cooperatur per quendam concursum externum... «denique assistere consentiendo,
ac moraliter cooperando...»".
(26) Św. Jan
Chryzostom, Homilia in II Cor., 18, 3, PG 61, 527. "Rursus ea
oratio, qua Deo gratiae aguntur, utriusque communis est: neque enim ipse solus
gratias agit, sed etiam plebs universa. Nam cum prius illorum vocem sumpsit,
atque illi assenserunt id digne ac juste fieri, tum demum gratiarum actionem
auspicatur".
(27) Św. Augustyn,
Homilia de Sacramento Altaris ad Infantes, 3, PL 46, 836. "... cum audieritis a Sacerdote: Sursum cor! Respondetis: Habemus
ad Dominum. Laborate, ut verum respondeatis. Quia apud acta Dei
respondetis, sic sit, quomodo dicitis. Non lingua sonet, et conscientia
neget... Ad hoc dicitis: Amen. Amen dicere subscribere est. Amen latine
interpretatur «verum»".
(28) Remigiusz z
Auxerre, De celebratione missae et ejus significatione, PL 101, 1265. "Amen
autem, quod ab omni Ecclesia respondetur, interpretaur, verum. Hoc ergo ad
tanti mysterii consummationem, sicut et in omni legitima oratione, et quasi
subscribunt respondendo".
(29) Mediator
Dei, n. 84.
(30) Sanctum
Officium, Instructio Communicatio, 22. VI. 1859, in: Collectanea S.
Cong. de Prop. Fide 1, 1176. "Unde S. Ioannes severe praecepit: Si
quis venit ad vos et hanc doctrinam non affert, nolite recipere eum in domum,
nec ave dixeritis ei, qui enim dicit illi ave communicat operibus
eius malignis. (Ioan. 2, 10). Evidentissime ex his verbis prohibitum iri
infertur quidquid huiusmodi ave exprimit, prout sunt actiones liturgicae
quae ad ecclesiasticam unitatem significandum institutae fuere. Quapropter
a PP. Concilii Carthaginensi sancitum legimus cum haereticis nec orandum nec
psallendum...".
(31) Merkekbach 2, 849.
"signa externa (verba aut facta) quibus mentem nostram manifestamus
proximo".
(32) Merkelbach 2, 857.
"quocumque signo externo, sive verbo, sive scripto, sive gestu, sive
facto;... mendacium stricte dictum quod fit verbis vel signis
aequivalentibus...".
(33) Aby popełnić grzech kłamstwa
nie jest konieczne by mieć wyraźną intencję oszukania kogoś. Wystarczy
tylko by wiedzieć, że coś jest fałszywe i chcieć to powiedzieć,
gdyż skutkiem fałszywej wypowiedzi jest wprowadzenie w błąd. Merkelbach
2, 857. "Contra mentem, scil. quae procedit ex intentione falsum enuntiandi...
In hac intentione implicite includitur intentio fallendi, quia effectus
proprius falsae enuntiationis est ut alius fallatur; quod autem aliquis
explicite intendat falsitatem in opinione alterius constituere, non pertinet ad
speciem seu essentiam mendacii, sed ad quamdam perfectionem ejus".
(34) Merkekbach 2, 859.
"specialis nocumenti inferendi; ... omnium autem gravissimum est mendacium
quod nocet Deo in re religionis... mendacium autem perniciosum est mortale ex
genere suo propter malum adiunctum, sive ex parte materiae, si fiat in doctrina
religionis,... sive ex parte finis, si dicatur in iniuriam Dei aut in notabile
detrimentum proximi".
(35) Merkelbach
2, 696. "Sacrificium missae directe offertur tantum pro membris
Ecclesiae".
(36) Raz w roku (w Wielki Piątek)
Kościół odmawia liturgiczną modlitwę jedynie o ich nawrócenie, i jest ona
odmawiana poza Mszą. Zob. Bruylants, 2, 227.
(37) Missale Mixtum, PL
85, 541, przypis. "Finis et usus praecipuus diptychorum erat ut
retineretur catholica communio tum vivorum inter se, tum vivorum et
mortuorum".
(38) A.
Fortescue, The Formula of Hormisdas, CTS 102. London: Catholic Truth
Society 1913, 12.
(39) R. Maere,
"Diptych", [w:] Catholic Encyclopedia. New York 1913, 5, 23.
(40) Sedevacantists
and the "Una Cum" Problem. Verdale WA: Catholic Research
Institute 2002, 8-9.
(41) Zob. powyżej, rozdział III. B.
(42) Merkelbach
1, 711. "Confessio fidei est externa eius manifestatio per aliquod signum
ad hoc idoneum".
(43) Merkelbach
1, 712. "... confitendi fidem prohibet, ullo unquam
casu vel periculo etiam mortis, expresse vel tacite, verbo vel signo vel facto
(silentio v. g.), fidem exterius negare vel falsam profiteri aut simulari...
Quod fieri potest... indrecte et implicite, si absque intentione negandi
actionem ponit quae ab aliis ut negatio fidei habetur,... factis... qui
ponunt actionem quae ex se vel ex circumstantiis significat professionem falsae
religionis".
(44)
"Reflections on Suspension a Divinis", 29 July 1976.
(45) Zob. Merkelbach
1, 712. "indirecte et implicite".
(46) Sanctum
Officium, Decretum Mesopotamia, 28. VIII. 1669, Fontes
4, 740. "Se possa permettersi ai diaconi di proferire ad alta voce nell’Officio
divino in chiesa i nomi di Dioscoro, Nestorio, Barsuma ed altri eresiarchi... R. Negative, facto verbo cum SSmo. Et Sanctitas
Sua approbavit".
(47) I. Szal, Communication
of Catholics with Schismatics, CUA Canon Law Studies 264, Washington: CUA
1948, 182-183.
(48) Ex Quo, n. 9, Bullarium
11, 296. On podaje pierwsze upomnienie z wcześniejszego Euchologum:
"... «Cum igitur in sacra Liturgia commemorationes fieri
soleant, oportet primum quidem Romani Pontificis commemorationem agi, deinde
proprii Episcopi, et Patriarchae, dummodo Catholici sint. Quod
si alter eorum, vel ambo sint schismatici, sive haeretici, eorum commemoratio
nequaquam fiat»".
(49) Szal, 182. "Święta
Kongregacja poinstruowała biskupa by usunął ze swego kościoła Greków, którzy
śpiewali te aklamacje, jeżeli rzeczywiście mógł to skutecznie uczynić, gdyż
Patriarchowie Konstantynopola byli nie tylko schizmatykami, ale również
heretykami i w konsekwencji zasługiwali raczej na wyklęcie".
(50) De la Taille 2, 317. Dodaje
w przypisie: "Chociaż niemało jest nauczycieli którzy uważają odwrotnie, nie
przykładając wystarczającej wagi do siły i znaczenia naszej modlitwy
liturgicznej". De la Taille nie wskazuje, jacy to autorzy, ani
precyzyjniej, na co zezwalają wymieniając schizmatyków lub heretyków. Jednak z
pracy Szal'a (183), wydaje się, że jedynym co Stolica Święta czasem
tolerowała była modlitwa za świeckiego heretyka lub schizmatyka w jego
godności głowy państwa (króla, prezydenta, itd.) – lecz nigdy za heretyckiego
lub schizmatyckiego duchownego.
(51) De la
Taille 2, 318.
(52) Sacra Congregatio
de Propaganda Fide, Instructio Pro Mission. Orient., 1729, Fontes 7,
4505. "Id ex eo etiam confirmatur magis quod vix ullus sit ritus apud
heterodoxos qui aliquo errore in materia fidei non maculetur:... vel denique commemoratio fit viventium Patriacharum, et Episcoporum,
schismaticorum, et haereticorum, qui ut fidei catholicae praedicatores commendatur.
Qua de re, qui in ea ritus et orationis et cultus celebratione conveniunt in
his facti circumstantiis catholici quique, reatu perversae communicationis, aut
saltem perniciosi scandali purgari non possunt".
(53) Zob. powyżej, rozdział I. A.
1.
(54) De la Taille
2, 316-317.
(55) Pius VI,
Encyklika Charitas (13. IV. 1791), nn. 29, 31, 32, in: Fontes 2, 474.
"Omnis a vobis invasionem, et schisma, quam longissime potestis, arcete...
sacrilegos invasores vitetis, ac reprobetis... invasores omnes... ita
devitate, ut nihil cum illis sit vobis commune, praesertim in divinis...".
(56) Sanctum Officium,
Decretum Mission. Tenos In Peloponneseo (10. V. 1753), Fontes 4, 804.
"Non licere: maxime cum Patriarchae Constantinopolitani commemorationem
faciant".
(57) F. Kenrick, Theologia
Moralis. Malines: Dessain 1861, 2, 366. "Haud tamen licet in divinis
cum haereticis vel schismaticis communicare... fatentur omnes nefas esse,
quandocumque falsi dogmatis professionem, vel muneris usurpati agnitionem secum
fert: quod plerumque contingit".
(58) McHugh and
Callan, Moral Theology. New York: Wagner 1929, 1, 1447.
(59) Merkelbach
2, 960. "Indirectum, quando quis actionem ponit minus rectam quae
est solum probabilis occasio peccandi pro proximo, uti est pravum
exemplum".
(60) Sacra Congregatio
de Propaganda Fide, Instructio Pro Mission. Orient., 1729, Fontes
7, 4505. "Cum vero videant ad eorum ecclesias accedere, eorum ritibus
interesse, de eorum Sacramentis participare catholicos, an non credendum, aut
saltem timendum erit, ne ex hoc ipso magis in suis erroribus confirmentur, ac
se in recto salutis tramite ambulare sibi etiam hoc exemplo persuadeant? Ex quo sequitur difficillime vitari posse periculum scandali perniciosi
schismaticis, et haereticis ipsis: ac proinde catholicum tutum in conscientia
non esse, si cum iis in divinis in hac facti specie communicet".
(61) G. Card. Bona,
Le Saint Sacrifice de la Messe. Paris: Vivès 1855, 2, 261.
"c’est là en effet le pivot, le sceau de l’unité de l’Église...
C’est là un signe d’union entre les members et leur chef; car...
celui-là communie avec l’Église catholique qui communie avec le pape, et
de la chaire de Pierre découle l’unité du ministère sacerdotal". Zob. też: Benedictus XIV (P. Lambertini), De Sacrosancto Missae
Sacrificio. Prato: Aldina 1843, 3, 79. "Postquam oravit Sacerdos pro
Ecclesia Catholica, orat pro summo Pontifice: Unitas enim sacerdotalis,
ut ait s. Cyprianus, a Petri Cathedra exorta est".
(62) De
Sacramentis 1, 49. "Cum sacramentorum confectio et administratio
Ecclesiae ministerio sit divinitus commissa, sequitur manifeste, sacramenta
conferri non posse nisi ab eo qui sit legitime deputatus ab ipsa
Ecclesia".
(63) Summa III,
82, 7, corpus, ad 1, et 3. "non tamen recte hoc faciunt, sed peccant
facientes. Et ideo fructum sacrificii non percipiunt, quod est sacrificium
spirituale... quod non recte extra Ecclesiam sacrificium offertur. Unde extra
Ecclesiam non potest esse spirituale sacrificium, quod est verum veritate
fructus, ... sacerdos in Missa in orationibus quidem loquitur in persona
Ecclesiae, in cuius unitate consistit. ... Et ideo, si sacerdos ab unitate
Ecclesiae praecisus Missam celebret, quia potestatem ordinis non amittit,
consecrat verum corpus et sanguinem Christi, sed quia est ab Ecclesiae unitate
separatus, orationes eius efficaciam non habent.
(64) De
Sacramentis, 1, 547. "Sacerdotes praecisi, quamvis valide sacrificent nomine
Christi tamen non offerunt sacrificium, ut Ecclesiae ministri et
in persona ipsius Ecclesiae. Sacerdos enim habet ex commissione Ecclesiae,
ut nomine eius oret, intercedat ac offerat, et, quoad hoc, potest Ecclesia
privare sacerdotem praecisum, ne suo nomine sacrificet".
(65) Zob. A.
Cekada, "Canon Law and Common Sense", (1992) oraz "Traditional
Priests, Legitimate Sacraments", (2003) na stronie traditionalmass.org.
(69) Remnant,
June-July 2004.
(70) Merkelbach 1, 955.
"Peccata contra pacem publicam... Paci ecclesiae, schisma… Et ideo
schismatici dicuntur 1) (perfecte) qui subesse renuunt summo Pontifici (cum
rebellione, ita ut obedire praeceptis pertinaciter recusent), et 2) qui membris
Ecclesiae ei subjectis communicare recusant (in doctrina, cultu, sacramentis);
ex quo patet esse peccatum gravissimum et mortale ex toto genere".
(71) F. Wernz &
P. Vidal, Ius Canonicum. Romae: Pontificia Universitas Gregoriana 1937)
7, 398. "Ad constituendum delictum puri schismatis requiritur: I: ut quis
aut directe sive expresse aut indirecte sive factis concludentibus ab
obedientia Romani Pontificis recedat et a communione ecclesiastica ceterorum
fidelium sese separet, licet separatae sectae schismatiacae sese non adiungat;
– II. ut recessus coniunctus sit cum pertinancia sive rebellione; – III. ut
recessus fiat quoad illa, quibus unitas Ecclesiae constituitur; – IV. ut non
obstante formali inobedientia et denegatione subordinationis schismaticus agnoscat
illum Romanum Pontificem verum esse pastorem universalis Ecclesiae et ex
doctrina fidei ipsi obedientiam esse praestandum:...".
(72) Szal, 2. Tylko jeden, a nie
oba wspomniane warunki – odmowa podporządkowania się papieżowi lub oddzielenie
od jedności z resztą wiernych – wystarcza do popełnienia przestępstwa. Zob. kanon 1325.2: "subesse renuit ... aut ...
communicare recusat".
(73)
"Vatican II, the Pope and SSPX: Questions and Answers", Most Holy
Trinity Seminary Newsletter (2002), 8, www.traditionalmass.org
(74) Martin V,
Constitutio Ad Evitanda (1415), Fontes 1, 45. "... quod nemo
deinceps a communione alicuius in sacramentorum administratione, vel
receptione, aut aliis quibuscumque divinis, vel extra; praetextu cuiuscumque
sententiae aut censurae ecclesiasticae, a iure vel ab homine generaliter
promulgatae, teneatur abstinere,... Nisi sententia vel censura huiusmodi fuerit
in vel contra personam, collegium, universitatem, ecclesiam, communitatem aut
locum certum, vel certa, a iudice publicata vel denunciata specialiter et
expresse".
(75) J.
Bancroft, Communication in Religious Worship with Non-Catholics, CUA
Studies in Sacred Theology 75, Washington: CUA 1943, 27-29.
(76) Vitandus = "ten,
kogo należy unikać", tj., wskazówka dla katolików. Jest to najsroższy
stopień ekskomuniki, nakładany na przestępcę jedynie specjalnym dekretem
Stolicy Świętej.
(77) Joannes de
Lugo, Disputationes Scholasticae et Morales. Paris: Vivès 1868,
2, 86. "sed quaestio est de rebus sacris nullum errorem continentibus...
vel ipsi ritu catholico celebranti adesse,... nisi aliunde sit scandalum vel
irreverentia contra fidem, aut aliquid aliud... et constat ex dicta extravaganti,...
cum ergo ii haeretici non sint excommunicati denuntiati, nec notorii clerici
percussores, non est cur ratione excommunicationis prohibeamur ab iis
sacramenta suscipere; quamvis id aliunde possit saepe illicitum esse...".
(78) Decretum Tenos,
Fontes 4, 804. "Verum quamvis iuxta praesentem disciplinam inductam
a Martino V in celebri Extravagant. Ad evitanda, de qua nonnulla
inferius, liceat catholici cum haereticis, modo non sint expresse et nominatim
denunciati libere conversari, et cum iisdem communicare in rebus mere profanis
et civilibus; non idcirco tamen arbitrari debent catholici, fas quoque sibi
esse cum iisdem haereticis consortium habere etiam in rebus sacris et
divinis... idcirco fere impossibile est usuvenire, ut a flagitio excusari
valeant catholici sese in rebus sacris cum haereticis et schsimaticis
admiscentes. Quamobrem Sacrae Urbis Congregationes, Sancti
Officiii videlicet et de Propaganda Fide, illicitam semper reputarunt
communionem, de qua est sermo".
(79) De la Taille
2, 318.
(80) Zob. powyżej,
III. F.
(81) Zob. powyżej, III. E.
(82) Zob. N.
Halligan, The Administration of the Sacraments. New York: Alba
1962, 134.
(83) Zob. powyżej, III. D.
(84) Zob. powyżej, III. F.
(85) Zob. powyżej, III. H.
(86) Zob. Merkelbach 2, 703. "quaecumque causa mediocriter gravis involvens
notabile incommodum aut damnum, spirituale vel corporale, proprium vel
alienum".
(87) Zob. powyżej, III. A.
(88) Zob. powyżej, III. D.
(89) Zob.
powyżej, III. F.
(90) Zob. J.
Bridge, "Libellatici, Libelli", [w:] Catholic Encyclopedia. 9,
211-212.
(91) F. Faber, The
Precious Blood. Baltimore: Murphy 1868, 352-353.
––––––––––
BIBLIOGRAFIA
AUGUSTYN, ŚW. Homilia de Sacramento Altaris ad
Infantes 3. PL 46, 834-6.
BANCROFT, J. Communication
in Religious Worship with Non-Catholics, CUA Studies in Sacred Theology 75.
Washington: CUA 1943.
BELLARMIN, ROBERT,
ŚW. De Controversiis, Opera Omnia. Neapolis: Giuliano 1836.
BENEDYKT XIV,
PAPIEŻ. Bulla Ex Quo. 1 March 1756. S.D.N
Benedicti Papae XIV Bullarium. Malines: Hanicq
1827. 4:288–362.
BENEDYKT XIV (P.
Lambertini). De Sacrosancto Missae Sacrificio. Prato: Aldina 1843. 3 vol.
BESTE, U. Introductio
In Codicem. Collegeville MN: St. John’s 1946.
BONA, G. CARD. Le Saint Sacrifice de la Messe. Paris: Vivès 1855.
BRIDGE, J.
"Libellatici, Libelli", [w:] Catholic Encyclopedia. New York:
1913. 211-212.
BRUYLANTS, P. Les
Oraisons du Missel Romain. Louvain: CDIL 1952. 2 vols.
CAPPELLO, F. Tractatus
Canonico-Moralis de Sacramentis. Rome: Marietti 1951. 5 vols.
CEKADA, A.
"Canon Law and Common Sense". 1992. www.traditionalmass.org
CEKADA, A.
"Traditional Priests, Legitimate Sacraments.” 2003. www.traditionalmass.org
CEKADA, A. Traditionalists,
Infallibility and the Pope, 2nd ed. West Chester OH: St. Gertrude the Great
2006.
CODEX IURIS
CANONICI. 1917.
CODICIS IURIS
CANONICI FONTES. Romae: Typis Polyglottis Vaticanis
1923 – 1939. 9 vol. ("Fontes").
COLLECTANEA
Sacrae Congregationis de Propaganda Fide: 1602 – 1906.
Romae: Typis Polyglottis Vaticanis 1907. 2 vol.
CROEGAERT, A. Les
Rites et les Priéres du Saint Sacrifice de la Messe. Paris: Casterman n. d.
DE LA TAILLE, M.
The Mystery of Faith. London: Sheed & Ward 1950. 2 vol.
DE LUGO, J. Disputationes
Scholasticae et Morales. Paris: Vivès 1868.
DE PUNIET, J.
OSB. The Mass: Its Origin and History. New York: Longmans 1930.
ELLEBRACHT, M. Remarks
on the Vocabulary of the Ancient Orations in the Missale Romanum. Nijmegen:
Dekker 1963.
FABER, F. The
Precious Blood. Baltimore: Murphy 1868.
FORTESCUE, A. The
Formula of Hormisdas, CTS 102. London: Catholic Truth Society 1913.
GASSNER, T. The
Canon of the Mass: Its History, Theology, and Art. St. Louis: Herder 1950.
HALLIGAN, N. The
Administration of the Sacraments. New York: Alba House 1962.
HIRPINUS, "On
the Doctrine of Necessity: Does the «State of Emergency» Really Exist?" Remnant.
June-July 2004.
INNOCENTY III,
Papież. De Sacro Altaris Mysterio. PL 227, 773-916.
IRAGUI, S. Manuale
Theologiae Dogmaticae. Madrid: Ed. Studium 1959.
JAN CHRYZOSTOM,
Św. Homilia In II Cor., 18. PG 61, 523-530.
KENRICK, F. Theologia
Moralis. Malines: Dessain 1861. 2 vol.
MAERE. R.
"Diptych", [w:] Catholic Encyclopedia. New York 1913. 5, 22-24.
MARCIN V, Papież.
Constitutio Ad Evitanda. 1415. Fontes 1, 45.
MCHUGH J. and C.
Callan. Moral Theology. New York: Wagner 1929. 2
vol.
MISSALE MIXTUM
dictum Mozarabes Sec. Regulam B. Isidori. PL 85, 109-1036.
MERKELBACH B. Summa
Theologiae Moralis. 8th ed. Montreal: Desclée 1949. 3 vol.
OMLOR, PATRICK
HENRY. Sedevacantists and the "Una Cum" Problem. Verdale WA: Catholic
Research Institute 2002.
PATROLOGIA
GRAECA. Migne. ("PG").
PATROLOGIA
LATINA. Migne. ("PL").
PELAGIUSZ I, Papież.
Epistola 5. PL 69, 397-399
PIUS VI, Papież. Encyklika Charitas.
13 kwietnia 1791. Fontes 2, 474,
PIUS XII, Papież. Encyklika
Mediator Dei. 20 listopada 1947. Acta Apostolicae Sedis 39
(1947). 521-600.
REGATILLO, E. Institutiones
Juris Canonici. 5th ed. Santander: Sal Terrae 1956. 2
vol.
REMIGIUSZ Z
AUXERRE, De celebratione missae et ejus significatione. PL 101, 1173-1286.
SANBORN, D.
"Vatican II, the Pope and SSPX: Questions and Answers", Most Holy
Trinity Seminary Newsletter (2002). www.traditionalmass.org
SANBORN, D.
"Una Cum", Sacerdotium 6 (Winter 1993). 39-75. Revised version with translation of Latin on
www.traditionalmass.org
SCHUSTER, I.
Card. The Sacramentary (Liber Sacramentorum). London: Burns Oates 1924.
5 vol.
SACRA
CONGREGATIO DE PROPAGANDA FIDE, Instructio Pro Mission. Orient. 1729. Fontes
7, 4505.
SACRA
CONGREGATIO SANCTI OFFICII (SANCTUM OFFICIUM, ŚWIĘTE OFICJUM), Instructio Communicatio.
22. VI. 1859. Collectanea Sacrae Congregationis de
Propaganda Fide 1, 1176.
SACRA CONGREGATIO
SANCTI OFFICII, Decretum Mesopotamia. 28. VIII. 1669. Fontes 4, 740.
SACRA CONGREGATIO
SANCTI OFFICII, Decretum Mission. Tenos In Peloponneseo. 10. V. 1753. Fontes
4, 804.
SUMMA THEOLOGICA.
SZAL, I. Communication
of Catholics with Schismatics, CUA Canon Law Studies 264. Washington: CUA 1948.
THALHOFER, V. Handbuch
der katholischen Liturgie. Freiburg: Herder n. d.
WERNZ, F. & P.
Vidal. Ius Canonicum. Romae: Pontificia Universitas Gregoriana 1934. 8
vol.
WILSON ed., H. A.
The Gregorian Sacramentary under Charles the Great, Edited from Three Mss.
of the Ninth Century. London 1915.
http://www.ultramontes.pl/cekada_szczypta_kadzidla.htm
© Ultra montes (www.ultramontes.pl)
Cracovia MMIX, Kraków 2009
© Ultra montes (www.ultramontes.pl)
Cracovia MMIX, Kraków 2009
POWRÓT DO STRONY GŁÓWNEJ:
